Krocionóg – opis gatunku, występowanie, ciekawostki

Krocionogi to wije z gromady dwuparców, które charakteryzują się wydłużonym, segmentowanym ciałem i roślinożernym sposobem odżywiania. Większość gatunków osiąga od 3 mm do 20 cm długości, a ich naturalnym środowiskiem są wilgotne siedliska pełne rozkładającej się materii roślinnej. W dalszej części artykułu znajdziesz szczegółowy opis wyglądu, systematyki, występowania oraz najciekawsze informacje o tych stawonogach.

Jak zbudowany jest krocionóg?

Budowa ciała krocionogów jest stosunkowo prosta, ale bardzo charakterystyczna. Ich wydłużony, walcowaty kształt składa się z wielu segmentów, z których większość nosi po dwie pary odnóży. Ta cecha odróżnia je od stonóg, które mają jedną parę nóg na segmencie.

Ubarwienie przedstawicieli rodziny krocionogowatych bywa zróżnicowane. Najczęściej spotyka się odcienie szare, brunatne lub czarne, choć gatunki tropikalne potrafią zaskakiwać ciepłymi brązami, czerwienią, a nawet pomarańczowo-kremowymi wzorami. Nogi i czułki są krótkie, co nadaje tym zwierzętom powolny, pełzający ruch.

Dorosłe osobniki różnią się rozmiarami w zależności od gatunku. Najmniejsze mają zaledwie 3 mm, podczas gdy duże formy osiągają do 20 cm długości. Segmentowane ciało pełni funkcję ochronną – w razie zagrożenia wiele gatunków zwija się w spiralę, odsłaniając twardszą stronę pancerzyka.

Systematyka i najważniejsze gatunki krocionogów

Krocionogi właściwe należą do gromady dwuparców, a w obrębie tej grupy wyróżnia się rodzinę krocionogowatych, znaną pod nazwą naukową Julidae. Rodzina ta obejmuje około 500 opisanych gatunków zgrupowanych w około 90 rodzajach. To jedna z najliczniejszych grup wśród wijów.

W Polsce występuje 85 gatunków krocionogów. Do najczęściej spotykanych należą między innymi Cylindrojulus boleti, Leptophyllum nanum, Julus terrestris, Julus scandinavius, Ophyiulus fallax oraz krocionóg piaskowy, którego nazwa systematyczna to Schizophyllum sabulosum.

Wśród rodzajów tworzących rodzinę Julidae można wymienić między innymi Julus, Ophyiulus, Cylindroiulus, Leptoiulus, Typhloiulus czy Tachypodoiulus. Różnią się one zasięgiem geograficznym i preferencjami siedliskowymi, ale wszystkie łączy podobna budowa i tryb życia.

Do ciekawych gatunków egzotycznych należą Pachyiulus flavipes zamieszkujący jaskinie i tereny skaliste, Tonkinbolus dollfusi pochodzący z Azji południowo-wschodniej, a także duży Spiropoeus fischeri z Afryki. Glomeridae sp. Indonesia to z kolei skulice żyjące w Indonezji, które w razie niebezpieczeństwa zwijają się w kulkę.

Jakie gatunki występują w Polsce?

W polskich lasach, parkach i ogrodach najłatwiej natknąć się na niewielkie, ciemno ubarwione wije z rodziny krocionogowatych. Preferują one siedliska wilgotne, bogate w ściółkę i spróchniałe drewno, gdzie znajdują schronienie oraz pokarm. Liczba 85 krajowych gatunków pokazuje, że grupa ta jest nad Wisłą dobrze reprezentowana.

Wiele z nich prowadzi skryty tryb życia i rzadko opuszcza kryjówki w ciągu dnia. Dlatego częściej zauważa się je po deszczu, gdy wychodzą na powierzchnię lub wędrują w poszukiwaniu nowych miejsc żerowania. Krocionoga piaskowego można spotkać na suchszych stanowiskach, w tym na murawach i skrajach borów.

Jakie są egzotyczne gatunki krocionogów?

Hodowcy doceniają również gatunki tropikalne. Krocionóg kenijski, znany pod nazwą Telodeinopus aoutii, wyróżnia się różnicami w wyglądzie i wielkości między samcem a samicą. To jeden z najczęściej wybieranych gatunków dla początkujących w terrarystyce.

Trigoniulus corallinus, zwany rdzawym wijem, zasiedla wilgotne tereny Azji i chętnie zakopuje się w podłożu. Z kolei Desmoxytes planata to mały, ale bardzo efektowny gatunek, który dobrze rozmnaża się w warunkach hodowlanych. Spirostreptus sp. Tanzania ma pomarańczowo-kremowe ubarwienie i pochodzi z Tanzanii.

Czym żywią się krocionogi?

Większość krocionogów to stworzenia roślinożerne, które odgrywają istotną rolę w rozkładzie materii organicznej. Żywią się przede wszystkim szczątkami roślinnymi, pędami, kiełkującymi nasionami, młodymi korzonkami, owocami, bulwami i grzybami. Taka dieta sprawia, że bywają nazywane naturalnymi sprzątaczami lasu.

W warunkach hodowlanych podstawą ich wyżywienia jest rozkładająca się materia roślinna. Można ją podawać w postaci suchych liści, kawałków drewna czy warzyw. Ważne jest, aby pokarm był lekko wilgotny i pozbawiony środków chemicznych, ponieważ wije są wrażliwe na zanieczyszczenia.

Martwa materia organiczna to nie tylko pokarm dla krocionogów, ale też podstawa ich naturalnego środowiska – w niej znajdują zarówno schronienie, jak i źródło składników odżywczych.

Gdzie żyją krocionogi?

Naturalnym środowiskiem krocionogów są różnego rodzaju siedliska wilgotne. Występują w ściółce leśnej, pod kamieniami, w spróchniałym drewnie oraz w glebie bogatej w próchnicę. Czynnikiem, który decyduje o ich aktywności, jest wilgotność podłoża.

Niektóre gatunki wybierają specyficzne miejsca. Pachyiulus flavipes często zamieszkuje jaskinie i tereny skaliste, gdzie znajduje stabilną wilgotność przez cały rok. Z kolei Trigoniulus corallinus preferuje wilgotne tereny Azji, a Spirobolus caudulanus najlepiej rozwija się w lekko wilgotnym środowisku terrarium.

Bez względu na region geograficzny wije poszukują miejsc zacienionych, z dużą ilością rozkładających się liści i resztek drewna. Dzięki temu mogą prowadzić skryty tryb życia i unikać nadmiernego wysuszenia organizmu.

W warunkach domowych ważne jest odwzorowanie naturalnego mikroklimatu. Podłoże powinno być stale lekko wilgotne, a zbiornik wyposażony w kryjówki z kory, mchu i suchych liści. Właściwa wentylacja zapobiega rozwojowi pleśni, która mogłaby zaszkodzić zwierzętom.

Jak wygląda hodowla krocionogów?

Hodowla krocionogów w terrarium nie wymaga skomplikowanego wyposażenia. Większość gatunków dobrze toleruje umiarkowaną temperaturę pokojową, a najważniejszym parametrem jest wilgotność podłoża. Przesuszenie może prowadzić do problemów z poruszaniem się i linieniem.

Doświadczeni hodowcy zalecają stosowanie podłoża z dużą ilością humusu, suchych liści i próchniejącego drewna. Taka mieszanka nie tylko zapewnia schronienie, ale stanowi również naturalne źródło pożywienia. Regularne zraszanie utrzymuje odpowiednią wilgotność.

Przy planowaniu hodowli warto uwzględnić następujące elementy:

• terrarium o dobrej wentylacji i szczelnym zamknięciu,
• podłoże mieszane z humusu, liści i spróchniałego drewna,
• kryjówki z kory, mchu i kawałków kory dębowej,
• płytkie naczynie z wodą lub regularne zraszanie ścianek,
• pokarm roślinny uzupełniany wapniem i świeżymi warzywami.

Właściwie dobrane akcesoria pozwalają stworzyć stabilne środowisko, w którym wije będą się dobrze rozwijać i rozmnażać. Warto też pamiętać, że niektóre gatunki, takie jak Desmoxytes planata, rozmnażają się w hodowli wyjątkowo chętnie.

Najciekawsze informacje o krocionogach

Jedną z najbardziej znanych ciekawostek jest zdolność wielu krocionogów do obrony przed drapieżnikami. W razie zagrożenia potrafią zwinąć się w ciasną spiralę, chroniąc miękką część brzuszną i odsłaniając twarde płytki grzbietowe. Niektóre gatunki wydzielają także substancje odstraszające o nieprzyjemnym zapachu.

Interesujące są również różnice między samcami i samicami u niektórych gatunków. U krocionoga kenijskiego dymorfizm płciowy jest wyraźnie zaznaczony – samiec i samica różnią się wyglądem oraz rozmiarem. Takie zróżnicowanie ułatwia dobór osobników do hodowli.

Krocionogi bywają mylone ze stonogami, jednak różnią się liczbą odnóży na segmencie. Dwuparce mają po dwie pary nóg na większości segmentów, podczas gdy pareczniki posiadają jedną parę. To prosta cecha, która ułatwia rozpoznanie tych stworzeń w terenie.

W Polsce można spotkać 85 gatunków krocionogów, a na świecie opisano ich tysiące – od maleńkich form po osiągające 20 cm długości olbrzymy.

Czy krocionogi są bezpieczne dla ludzi?

Krocionogi nie są agresywne i nie stanowią zagrożenia dla człowieka. Nie kąsają, a ich głównym sposobem obrony jest zwijanie się lub wydzielanie substancji chemicznych. W kontakcie z błonami śluzowymi mogą one powodować lekkie podrażnienie, dlatego po dotykaniu wija zawsze warto umyć ręce.

Zwierzęta te świetnie nadają się do obserwacji również dla początkujących terrarystów. Są spokojne, mało wymagające i dobrze znoszą warunki panujące w domowych terrariach. Spirobolus caudulanus to przykład gatunku, który łączy atrakcyjny wygląd z łagodnym usposobieniem.

Mimo swojej łagodności krocionogi nie przepadają za częstym braniem na ręce. Najlepiej pozostawić je w spokoju i obserwować przez szybę terrarium. Wtedy można zobaczyć, jak powoli przemieszczają się po podłożu, przekopują liście i poszukują pożywienia.